Nadojesc (byl kiedys taki czasownik)

Slowa zawartego w tytule nie odnotowuja wspolczesnie wydane slowniki jezyka polskiego, a wiec potraktujcie to, co o nim napisze, jako ciekawostke jezykowa, cos interesujacego z historii polszczyzny. Od razu wyjasniam, ze czasownik nadojesc - choc zawiera czastke jesc - z jedzeniem nie ma nic wspolnego. Jest to dawne zapozyczenie z jezykow wschodnioslowianskich (ros. nadojest), bialorus. (nadajest) o znaczeniu 'dokuczyc, dogryzc, dopiec, dac sie we znaki'; takze 'obrzydnac, zbrzydnac'. Jesli wiec dawniej ktos powiedzial: Ale mi ten Franek nadojadl, oznaczalo to tyle, ze ow Franek bardzo temu komus dogryzl, dopiekl. Niektorzy dawni leksykografowie traktowali omawiany czasownik jako regionalizm wschodni i dlatego zarowno w Slowniku jezyka polskiego J. Karlowicza, A. Krynskiego i W. Niedzwiedzkiego (Warszawa 1904, t. III, s. 45), jak i w Slowniku jezyka polskiego PAN pod redakcja W. Doroszewskiego (Warszawa 1964, t. IV, s. 1047) haslo nadojesc i jego wariant niedokonany nadojadac opatrzone zostalo kwalifikatorami: gwarowe, regionalne. Mimo to, nie przejmujac sie taka kwalifikacja normatywna, niektorzy pisarze chetnie siegali po owo zapozyczenie. Na przyklad J.I. Kraszewski napisal (zachowuje owczesna pisownie): - Nadtosmy sobie nadojedli - mowil Dalibor (Jelita: legenda herbowa z r. 1331, t. II, s. 183). Od poczatku jednak czasowniki nadojesc (nadojadac) pietnowano jako rusycyzmy, argumentujac, ze polszczyzna ma odpowiedniki rozumiane tak samo. I dlatego owe zapozyczenia wyszly z uzycia. Ostal sie za to czasownik dojesc (dojadac) znaczacy to samo. Mowi sie czasem dojesc (dojadac) komus do zywego ('bardzo dokuczyc, dogryzac komus').

Pan Literka

Wszystkie pytania do Pana Literki mozecie nadsylac na adres:
mlkinsow@angora.com.pl
Powrot
---
(c) Tygodnik ANGORA